Grote otterspitsmuis
Potamogale velox
De Grote otterspitsmuis, in 1860 beschreven door Wilhelm Peters, is de enige vertegenwoordiger van zijn geslacht en onderscheidt zich van zijn verwanten als de grootste nog levende soort binnen de Tenrecomorpha, met een lichaamsbouw die is aangepast aan snelheid en onopvallendheid in het water.
- NE
- DD
- LCHuidige status: Niet bedreigd
- NT
- VU
- EN
- CR
- RE
- EW
- EX
Huidige status: Niet bedreigd
Wat betekent dit?
De beoordeling wijst op een kleiner risico op uitsterven.
De categorieën volgen de IUCN Red List.- Rijk
- Animalia
- Stam
- Chordata
- Klasse
- Mammalia
- Orde
- Afrosoricida
- Onderorde
- Tenrecomorpha
- Familie
- Potamogalidae
- Geslacht
- Potamogale
- Soort
- Potamogale velox
- Soortgroep
- Otterspitsmuis
Leer deze soort kennen
Biologie & ecologie
Leefgebied
Hij leeft in traagstromende rivieren, beken, moerassen en dicht begroeide zoetwaterhabitats, zowel in laaglandregenwouden als in berggebieden. Deze schuwe soort geeft de voorkeur aan beschaduwde waterlopen met overhangende vegetatie, ondergedompelde wortels en volop schuilplaatsen. Het is een solitair dier dat holen of nesten graaft in rivieroevers, vaak voorzien van meerdere uitgangen die naar het water leiden.
Uiterlijke kenmerken
Deze soort is robuust en gestroomlijnd; het lichaam bereikt een lengte van 33–35 cm, met een staart van nog eens 35–40 cm. Het dier kan tot 1,2 kg wegen, waarmee het groter is dan welke tenrek dan ook. De dichte, fluweelachtige vacht is waterafstotend, vergelijkbaar met die van een otter. De lange, gespierde staart is zijdelings afgeplat en fungeert als een krachtig roer, waardoor het dier snel en geruisloos kan zwemmen. In tegenstelling tot veel andere zoogdieren heeft de Grote otterspitsmuis geen uitwendige oren en zijn de neusgaten onder water afsluitbaar. De lange, gevoelige snorharen en de naar voren gerichte ogen helpen het dier bij het jagen in troebel water met weinig licht.
Gedrag
De Grote otterspitsmuis is grotendeels nachtactief en uiterst schuw. Hij brengt zijn nachten door met zwemmen langs rivieroevers, op zoek naar prooi; hij blijft dicht bij de oever en gebruikt zijn sn…
Lees de volledige tekst
De Grote otterspitsmuis is grotendeels nachtactief en uiterst schuw. Hij brengt zijn nachten door met zwemmen langs rivieroevers, op zoek naar prooi; hij blijft dicht bij de oever en gebruikt zijn snorharen om bewegingen waar te nemen. Overdag trekt hij zich terug in zijn hol, dat kan beschikken over droge ruimtes boven de waterspiegel om in te slapen. Het dier is territoriaal en leeft doorgaans solitair. Hoewel hij een behendige zwemmer is, duikt hij niet diep; in plaats daarvan glijdt hij vlak onder het wateroppervlak voort, geholpen door snelle, golvende bewegingen van zijn staart. Op het land beweegt hij zich moeizamer voort, met sprongetjes die doen denken aan die van een zeehond of een otter.
Voeding
De Grote otterspitsmuis is een carnivoor en een actieve jager. Hij voedt zich met ongewervelde waterdieren, krabben, kikkers, insectenlarven en kleine vissen. Prooien worden vaak gevangen door middel van een sluipende benadering of snelle zijwaartse uithalen, waarbij het dier zijn gevoelige snorharen gebruikt om trillingen waar te nemen. Soms brengt hij zijn vangst naar de oever voordat hij deze opeet. Zijn kaken zijn krachtig genoeg om pantsers van schaaldieren en insecten te verbrijzelen. De jacht vindt grotendeels plaats nabij de waterkant of in ondiep water met veel beschutting.
Voortplanting
Over de voortplanting in het wild is weinig bekend, maar men vermoedt dat vrouwtjes per worp één of twee jongen krijgen. De voortplanting vindt waarschijnlijk plaats tijdens het regenseizoen, wanneer er het meeste voedsel beschikbaar is. De jongen worden geboren in een nestkamer die met bladeren is bekleed; ze kunnen daar enkele weken verborgen blijven. Ze komen ter wereld met een vacht en gesloten ogen, en blijven afhankelijk van de moeder totdat ze zelfstandig voedsel kunnen zoeken. Men neemt aan dat de soort na ongeveer een jaar geslachtsrijp is.
Communicatie
Er is maar weinig bekend over de vocale communicatie van deze soort; men vermoedt dat het dier vooral vertrouwt op tactiele en chemische signalen. Geurmarkering speelt waarschijnlijk een rol bij het afbakenen van een territorium. De opvallende snorharen zijn cruciaal om in het donker te navigeren en zijn uiterst gevoelig voor veranderingen in de waterdruk, waardoor het dier bewegingen kan volgen zonder dat het daarvoor zicht nodig heeft. Vanwege zijn solitaire levenswijze en aquatische leefomgeving is het gebruik van akoestische signalen mogelijk beperkt.
Bedreigingen
De Grote otterspitsmuis wordt door de IUCN geclassificeerd als 'niet bedreigd' (Least Concern), maar krijgt te maken met toenemende gevaren door habitatverlies, watervervuiling en de aanleg van dammen. Omdat het dier afhankelijk is van schone, beschaduwde waterwegen, zijn ontbossing en de verzanding van rivieren bijzonder schadelijk. In sommige gebieden wordt er bovendien op gejaagd voor consumptie (wildvlees). Ondanks deze druk is de soort nog steeds wijdverspreid en is ze in diverse beschermde gebieden waargenomen.
Deze soort als huisdier
De Grote otterspitsmuis wordt zelden in gevangenschap gehouden en staat erom bekend uiterst moeilijk te verzorgen te zijn. Door zijn sterk gespecialiseerde, aquatische levenswijze en zijn carnivore dieet is het dier ongeschikt voor de meeste dierentuinen. Eerdere pogingen om de soort in gevangenschap te houden zijn doorgaans mislukt, onder meer door stress, voedingstekorten en het ontbreken van geschikte verblijven. Hierdoor is er nauwelijks informatie beschikbaar over het houden van deze dieren, en worden ze niet geschikt geacht voor de handel in exotische huisdieren of voor fokprogramma's in het kader van natuurbehoud.
Waar leeft deze soort?
De Grote otterspitsmuis leeft in tropisch Centraal- en West-Afrika, met een verspreidingsgebied dat zich uitstrekt van Liberia en Sierra Leone tot Oeganda en Angola.
Verder lezen in de Knowledge Hub
Er zijn nog geen openbare Knowledge Hub-artikelen gekoppeld.
Gerelateerd onderzoek
Er zijn nog geen openbare onderzoeksrecords gekoppeld.
Bronnen
Gebruikte bronnen
- Stephenson, P.J., Goodman, S. & Soarimalala, V. 2016. Potamogale velox. The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T18095A97203526. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T18095A97203526.en. Accessed on 17 October 2026. Bron openen